Jaka jest najstarsza religia świata?

Ludzie byli religijni na długo przed wynalezieniem pisma. Neandertalczycy i wcześni ludzie współcześni chowali swoich zmarłych, czasem z narzędziami, ochrą i ozdobami. W Göbekli Tepe w Turcji ludzie wznieśli wielkie rzeźbione filary około 9500 p.n.e., zanim w pełni rozwinęło się rolnictwo.

Te wierzenia nie pozostawiły jednak ani imion, ani tekstów. Z kolei żywe tradycje rzadko mają wyraźny punkt początkowy. Większość z nich wyrastała powoli z dawniejszych praktyk, a ich wyznawcy często uważają je za ponadczasowe. Każda odpowiedź jest więc przybliżeniem.

Hinduizm najczęściej wymienia się jako najstarszą żywą religię. Jego najdawniejsze pisma, Wedy, powstawały od około 1500 p.n.e., a hymny Rygwedy recytuje się do dziś. Niektórzy badacze widzą też związki z cywilizacją doliny Indusu, która rozkwitała od około 2600 p.n.e., choć jej pisma nie da się odczytać, a związek ten jest niepewny.

Sami hinduiści często nazywają swoją tradycję Sanatana Dharma, „wiecznym porządkiem”, co oznacza, że nie ma ona ludzkiego założyciela ani daty powstania.

Judaizm wywodzi się od Abrahama i Mojżesza; z historycznego punktu widzenia religia starożytnego Izraela kształtowała się w I tysiącleciu p.n.e., a Tora została zebrana mniej więcej do V wieku p.n.e.

Zaratusztrianizm sięga proroka Zaratusztry, którego daty życia są niepewne: szacunki wahają się od około 1500 do 600 p.n.e. Jego święte ognie niewielka wspólnota podtrzymuje od ponad tysiąca lat.

Dżinizm odwołuje się do Mahawiry, żyjącego w VI lub V wieku p.n.e., i do jego poprzednika Parśwanathy, ale dżiniści wierzą, że ich nauka jest wieczna i w obecnej epoce przekazało ją dwudziestu czterech nauczycieli. Shintoizm wyrósł z prehistorycznego kultu kamikami Bogowie lub święte moce shintō, obecne w przyrodzie, przodkach i wielkich ludziach. Słowniczek w Japonii, choć nazwę i zorganizowaną formę zyskał znacznie później.

Religia starożytnego Egiptu należy do najstarszych dobrze udokumentowanych: jej bogowie pojawiają się w pierwszych zapisach około 3000 p.n.e., a przetrwała ponad trzy tysiące lat, zanim w VI wieku n.e. zamknięto ostatnie świątynie. Równie stara jest religia Mezopotamii. Religia Greków i Rzymian trwała od II tysiąclecia p.n.e. do IV wieku n.e.

Żadna z nich nie przetrwała jako nieprzerwana tradycja, choć niewielkie współczesne grupy odrodziły kult bogów egipskich i greckich. Przypominają one, że religie, podobnie jak języki, rodzą się, zmieniają i czasem umierają.