Zaginione wiary
Religie, które niegdyś kształtowały całe cywilizacje, a dziś nie są już praktykowane jako żywe tradycje: ich bogowie, obrzędy, to, jak się skończyły, i co po nich przetrwało.
Te strony opisują wierzenia na podstawie zachowanych świadectw: archeologii, inskrypcji i tekstów pisanych często przez obcych. Jeśli jakaś tradycja trwa nadal lub została odrodzona, strona o tym mówi.
Starożytna Europa
Dawni bogowie Skandynawów, Celtów, Słowian i Etrusków, znani z kamieni, grobów i pism ich sąsiadów.
- Religia Słowian Przed chrześcijaństwem Słowianie czcili Peruna, Welesa, Mokosz i wielogłowych bogów wybrzeża Bałtyku, znanych z kronik, nielicznych znalezisk i zwyczajów ludowych.
- Religia nordycka Bogów wikingów, Odyna, Thora i Freję, czczono ucztami i ofiarami w Skandynawii aż do chrystianizacji; znamy ich głównie z późniejszych tekstów chrześcijańskich.
- Religia Celtów Bogowie dawnych Galów, Brytów i Irlandczyków, od Lugusa po Brigid, i ich druidzi, znani z relacji rzymskich, inskrypcji, archeologii i irlandzkich opowieści.
- Religia Etrusków Etruskowie odczytywali wolę bogów z wątrób i piorunów, malowali grobowce dla zaświatów i przekazali Rzymowi swoją świętą wiedzę – disciplina etrusca.
Starożytny Bliski Wschód
Miasta-świątynie Mezopotamii oraz bogowie Kanaanu i Fenicji.
- Religia kananejska El, Baal, Aszera i Anat – bogowie Kanaanu znani z glinianych tabliczek z Ugarit – oraz ich fenickie dziedzictwo, Melkart, Baal Hammon i Tanit, od Tyru po Kartaginę.
- Religia Mezopotamii Bogowie Sumeru, Babilonu i Asyrii, od Ana, Enlila i Inanny po Marduka, czczeni w świątyniach z zigguratami przez trzy tysiące lat, aż umilkli ostatni skrybowie.
Ameryki
Religie świata Azteków, Majów i Inków sprzed hiszpańskiego podboju oraz to, co żyje dziś wśród ich ludów.
- Religia Majów Religia starożytnych Majów: świątynie i boscy królowie okresu klasycznego, Popol Vuh, gra w piłkę, Długa Rachuba oraz Majowie, którzy dziś podtrzymują tradycje.
- Religia Azteków Religia Mexików z Tenochtitlanu – bogowie słońca i deszczu, dwa kalendarze, Templo Mayor i ofiary z ludzi – aż do podboju w 1521 roku – i to, co przetrwało.
- Religia Inków Religia imperium Inków – słońce Inti, stwórca Wirakocza, Pachamama i święte huaki, Coricancha w Cuzco – oraz andyjskie tradycje, które trwają do dziś.
Misteria i herezje
Tajne kulty i wiary dualistyczne, które rywalizowały z wielkimi religiami późnej starożytności, a potem zniknęły.
- Gnostycyzm Gnostycyzm – współczesna nazwa wczesnochrześcijańskich ruchów głoszących zbawienie przez poznanie, ułomnego stwórcę i ukryty świat boski, odkrytych w Nag Hammadi.
- Manicheizm Założony przez proroka Maniego w III-wiecznej Persji manicheizm głosił kosmiczną walkę światła z ciemnością i dotarł od Afryki Północnej po Chiny, zanim zanikł.
- Mitraizm Tajny rzymski kult żołnierzy, urzędników i kupców, zbierających się w świątyniach-grotach wokół wizerunku Mitry zabijającego byka; badaczom zostawił wiele pytań.