Diwali w czterech religiach: hinduizm, dżinizm, sikhizm i buddyzm

Nazwa Diwali pochodzi od sanskryckiego dipavali, „rzędu lamp”. Święto przypada w noc nowiu, najciemniejszą noc księżycowego miesiąca kartika według rachuby północnej (aświn w kalendarzach południa i zachodu), który wypada w październiku lub listopadzie; w 2026 roku główna noc przypada 8 listopada. Ponieważ święto podąża za księżycem, jego data w kalendarzu zachodnim co roku się przesuwa.

Wspólny obraz jest prosty: światło odpychające ciemność. To, co owo światło oznacza, różni się jednak w poszczególnych religiach: król wracający do domu, bogini pomyślności, wyzwolenie nauczyciela, uwolnienie guru.

Na północy Indii Diwali upamiętnia powrót Ramy, wraz z Sitą i jego bratem Lakszmaną, do jego miasta Ajodhji po czternastu latach wygnania i pokonaniu króla demonów Rawany; mieszkańcy zapalili wtedy rzędy lamp, by go powitać. Na południu święto obchodzi się często dzień wcześniej, w Naraka Ćaturdaśi, na pamiątkę zwycięstwa Kryszny nad demonem Narakasurą. W Bengalu ta sama noc należy do bogini Kali.

Wszędzie jest to noc Lakszmi, bogini bogactwa i pomyślności. Domy się sprząta, przy drzwiach rysuje się wzory z kolorowego proszku, rangoli, aby ją powitać, a rodziny odprawiają pudżępuja Kult: ofiary z kwiatów, pożywienia, światła i kadzidła składane bóstwu w domu lub w świątyni. Słowniczek ku czci Lakszmi. W dużej części Indii Diwali trwa pięć dni, od Dhanteras, dnia kupowania metalu i nowych naczyń, do Bhai Dooj, gdy siostry modlą się za braci. W Gudźaracie i wśród wielu kupców wieczorem w Diwali błogosławi się nowe księgi rachunkowe, a następnego dnia zaczyna się nowy rok handlowy, Bestu Varas.

Dla dżinistów Diwali to noc, w której Mahawira, dwudziesty czwarty tirthankaratirthankara „Twórca brodu”: jeden z dwudziestu czterech wyzwolonych nauczycieli, którzy wskazują drogę przez rzekę odrodzeń. Ostatnim był Mahawira. Słowniczek, osiągnął mokszęmoksha Wyzwolenie z cyklu odrodzeń, najwyższy cel życia w hinduizmie i dżinizmie. Słowniczek, ostateczne wyzwolenie, w Pawapuri na terenie dzisiejszego Biharu. Tradycja dżinijska datuje to wydarzenie na 527 rok p.n.e. Kalpasutra mówi, że tej nocy nowiu osiemnastu sprzymierzonych królów Kaśi i Kosali, którzy pościli, zapaliło lampy, mówiąc: „Skoro zgasło światło rozumu, rozpalmy światło z materii”.

Dżiniści często spędzają tę noc na poście, modlitwie i czytaniu pism, a nie na ucztowaniu, a wielu unika fajerwerków, ponieważ szkodzą drobnym istotom żywym. Tej samej nocy, jak mówi Kalpasutra, główny uczeń Mahawiry, Gautama Indrabhuti, osiągnął doskonałe poznanie, kevala jnanakevala jnana Doskonała, wszechwiedząca wiedza, osiągana przez duszę wyzwoloną od karmy. Słowniczek; tradycja ludowa umieszcza to wydarzenie o świcie. Dla wielu dżinistów następnego dnia zaczyna się nowy rok ery Wira Nirwana.

Sikhowie świętują tę samą noc jako Bandi Chhor Divas, „dzień uwolnienia więźniów”. Tradycja opowiada, że szósty Guru, Hargobind, był więziony w twierdzy Gwalior przez mogolskiego cesarza Dżahangira. Gdy go uwolniono, odmówił wyjścia, dopóki razem z nim nie zostanie wypuszczonych 52 uwięzionych radżów, królów z gór; kiedy usłyszał, że odejść mogą tylko ci, którzy zdołają trzymać się jego szat, włożył płaszcz z 52 frędzlami i wyprowadził ich wszystkich.

Jego powrót do Amritsaru powitano lampami, a Złota Świątynia, Harmandir Sahib, wciąż jest tej nocy iluminowana, często z fajerwerkami nad jej sadzawką. Sikhijska nazwa podkreśla wolność i sprawiedliwość, a nie pomyślność.

Większość buddystów na świecie nie obchodzi Diwali, ale w Nepalu, gdzie święto nosi nazwę Tihar, uczestniczy w nim wielu buddystów, zwłaszcza Newarów. Jego pięć dni oddaje po kolei cześć zwierzętom i ludziom: pierwszego dnia wronie, posłańcowi śmierci; drugiego psu, kiedy psy dostają girlandy i jedzenie; trzeciego krowie i bogini Lakszmi.

Czwartego dnia, gdy wielu hinduistów czci woły (Govardhan Puja), Newarowie z Doliny Katmandu, zarówno buddyści, jak i hinduiści, obchodzą Mha Puja, „cześć dla ciała”. Każdy członek rodziny siada za mandalą z ryżu i barwników i doznaje czci, aby ciało i umysł nabrały sił na nadchodzący rok. Tego samego dnia zaczyna się rok Nepal Sambat, newarskiej ery liczonej od 879 roku n.e. Ostatniego dnia siostry znaczą czoła braci tiką w siedmiu kolorach.